PISTIS - Gnoza i Gnostycyzm

Świecki portal uduchowiony & czasopismo bez dogmatu

Kalendarium dziejów braci polskich - wiek XVI PDF Drukuj
Napisany przez Cyprian Sajna   
30 października 2011

WIEK XVI

Źródła Braci Polskich należy oczywiście szukać w Reformacji jaką rozpoczął Marcin Luter, a kontynuowali Zwingli, Kalwin, Melanchton i inni reformatorzy.

31 październik 1517 - Marcin Luter przybija na drzwiach kościoła zamkowego 95 tez.

Wielkie znaczenie na poglądy polskich arian odegrała żywa działalność i prace (zwłaszcza podważające dogmat Trójcy) wybitnego uczonego hiszpańskiego Miguela Serveta (Michała Serweta), który popadając w konflikt z Kalwinem został spalony na stosie.

27 październik 1553 Michał Serwet zostaje spalony w Genewie za antytrynitarne poglądy przez kalwinistów i przy współudziale Jana Kalwina.

Pierwszy idee antytrynitarskie i anabaptystyczne (chrzest dorosłych, radykalizm społeczny, życie w komunie, pacyfizm) zaczyna głosić na polskim gruncie Piotr z Goniądza. Pochodził z rodziny chłopskiej, początkowo był księdzem katolickim, następnie pastorem, pisarzem i teologiem protestanckim. Kształcił się we Włoszech (doktorat z filozofii). Był też pierwszym autorem dzieł teologicznych i politycznych w języku polskim. Uznawany za założyciela i przywódcę Braci Polskich.

1555 -  posiadająca przewagę w izbie poselskiej szlachta protestancka wysunęła na sejmie w Piotrkowie postulat utworzenia polskiego kościoła narodowego, niezależnego od papieża. Jego głową wzorem Anglii miał zostać sam władca. Król Zygmunt August popierał ten projekt do czasu, gdy potrzebował wsparcia obozu średniej szlachty przeciwko magnatom. Już jednak w 1564 całkowicie z niego zrezygnował, ulegając perswazji nuncjusza Giovanni Francesca Commendoniego.

1556 Piotr z Goniądza występuje z antytrynitarską deklaracją na synodzie kalwińskim w Seceminie.

Wielką rolę w kreowaniu ruchu braci polskich odegrali włoscy antytrynitarze z którymi również miał kontakt Piotr z Goniądza. Franciszek Stankar, Matteo Garibaldi, Valentino Gentile, zwłaszcza zaś Giorgio Biandrata. Ten uczony doktor medycyny (lekarz nadworny królowej Bony), filozof i teolog, pełen pragmatyzmu i zdolności organizacyjnych, mający poparcie magnata Mikołaja Radziwiłła, jest czołowym przedstawicielem antytrynitaryzmu w Polsce.

1558 jesień – Włoch Giorgio Biandrata (Jerzy Blandrata) rozpoczyna działalność reformatorską w Polsce, stając się czołową postacią Kościoła kalwińskiego.

1561 – synod w Pińczowie na którym rozpatruje się sprawę Blandraty, który odpiera ataki skierowane przez Kalwina.

4 listopad 1562– otworzono obrady osobnego, a zarazem pierwszego synodu braci polskich. W Kościele Kalwińskim następuje rozłam na Zbór większy i Zbór mniejszy (braci polskich).

 

 

Początkowo wśród nowo powstałego kościoła braci polskich panują żywe dysputy na tematy chrystologiczne.

1566Grzegorz Paweł, jeden z głównych liderów, zdecydowanie przechodzi na pozycje unitarystyczne, twierdząc otwarcie, że chociażby na podstawie tekstu z „Księgi Powtórzonego Prawa”: słuchaj Izraelu, Pan, Bóg nasz, Pan jeden jest, „Pismo św.” karze wierzyć tylko w Boga Ojca;  Chrystus był jedynie człowiekiem podniesionym za swe zasługi do godności bóstwa po zmartwychwstaniu, Duch św. natomiast nie jest żadną hipostazą bóstwa, lecz mocą bożą udzielaną przez Stwórcę ludziom. Grzegorz Paweł potępia chrzest niemowląt i głosi radykalne hasła społeczne.

1567 wiosna – bracia polscy prowadzą między sobą gorące dysputy na synodzie w Łańcucie, nie mogąc ustalić wspólnego stanowiska antytrynitarnego. Większość, za sprawą Grzegorza Pawła, przechyla się w stronę unitarianizmu, mniejszość pod przewodnictwem Stanisława Farnowskiego, opowiada się za boskością i przedwiecznością Chrystusa, czyli za dyteizmem (pogląd podobny do reprezentowanego przez dzisiejszych Świadków Jehowy).

Ostatecznie bracia polscy będą w późniejszych latach zdecydowanymi unitarianami.

Po sporach chrystologicznych, na pierwszy plan wysuwają się kwestie społeczne. Wielu z braci polskich głosi utopijne, radykalne hasła w duchu ewangelicznym. Na drodze radykałów staje m.in. poliglota Szymon Budny reprezentujący litewskich, judaizujących unitarian. Szymon Budny z jednej strony był radykalny w kwestiach religijnych (Chrystusa nie należy adorować, ani wzywać, jedynie Boga Ojca), z drugiej zaś w kwestiach społecznych potępiał stanowisko radykałów, broniąc urzędu mieczowego, odrzucając równość stanów i dopuszczając wojny obronne. Te poglądy Budnego doprowadziły do potępienia go przez synod w 1582 roku. Ostatecznie jednak prawdopodobnie pojednał się z braćmi.

1568 styczeń – Na synodzie w Iwiu dochodzi do starcia między zwolennikami nowego porządku społecznego, a przeciwnikami radykalizmu.

Program nowego ruchu sformułował jasno Paweł z Wizny: „Ja tak rozumiem i tak wierzę, iż się wiernemu nie godzi mieć poddanych, a daleko mniej niewolników i niewolnic; gdyż to jest rzecz pogańska panować nad swoim bratem, potu jego abo raczej krwie używać. Ano Pismo św. jaśnie świadczy, że Bóg z jednej krwie uczynił wszytek rodzaj człowieczy; wedle czego wszytcy jesteśmy sobie równi”.

A Jakub z Kalinówki, uzupełniając jego wywody, powiedział: „Pan Chrystus nie chce, aby się tu jego uczniowie na majętności zdobywali, ludźmi jako bydłem robili, ale i owszem, aby ich gotowe osiadłości przedawali, a wziąwszy na się krzyż swój, aby wszytcy za nim szli”.

Propagowanie tych radykalnych idei wśród ariańskiej szlachty prowadzi do autentycznego podążania za Chrystusem: „wiele ludzi zacnych urzędy ziemskie porzucali […]; drudzy i majętności opuszczali i przedane rozpraszali”. Tak postąpili Ożarowski, Niemojewski, Siemianowski, Brzeziński, Przypkowski, a Hieronim Filipowski, poseł krakowski, odważył się nawet bronić jawnie anabaptystów.

1569 Raków – wszyscy niemal ministrowie ariańscy przenoszą się do piaszczystych okolic Szydłowca, będących własnością kasztelana Jana Sienieńskiego i zakładają „Nowe Jeruzalem” – miasteczko Raków. Wraz z ministrami przybyło nieco szlachty, wielu mieszczan i rzemieślników z całej Polski, nie brakło nawet cudzoziemców. Pobudowali domy, dworki, jedni z nich zajęli się uprawą roli, drudzy kontynuowali rzemiosło. Nie uznając prywatnej własności dzielili się owocami pracy. Złożono urzędy ministrów zborów. Szewcy i krawcy na równi z ministrami głosili słowo boże.

Raków jednak przemienia się w burzliwy synod. Blandrata upominał w listach by „odrzuciwszy zabobon, żyli pośród ludzi i przykładem swego życia pociągali ich ku prawdzie i pobożności” nie odosobniając się od świata. Aptekarz krakowski Szymon Ronemberg przywraca urząd ministrów i ponurzenie dorosłych, życie zborowe wraca na normalne tory.

Rakowska utopia kończy się niestety fiaskiem. Raków opustoszał. Od tej chwili Lublin, do którego pojechali Czechowic i Niemojewski, staje się głównym ośrodkiem braci polskich.

18 styczeń 1571 –Pod wpływem ustawicznych skarg przeciwników braci polskich król polski Zygmunt August wydaje dekret, zalecając staroście lubelskiemu, Janowi Tęczyńskiemu, aby tym, którzy:

„Trójcy najświętszej Bóstwu bluźnić, prawa i spokojność publiczną zakłócać, urzędnikom porządkowym uwłaczać i polityczną władzę znosić śmieją [nie dozwolił] aby sekta takowa osiadać, budować się, społeczność jakową lub schadzki w mieście naszym Lublinie tworzyć i swą morową naukę rozsiewać mogła”

Dekret ogłoszono publicznie lubelskim mieszczanom dołączając do tego liczne groźby przeciw ariańskim heretykom.  Sprawa jednak skończyła się na odczytaniu dekretu, a tolerancyjny król zapewne zrobił to dla świętego spokoju i przymknął na to oko, gdyż zbór braci polskich w Lublinie dalej radził sobie dobrze i rozwijał się.

7 lipiec 1572 – śmierć tolerancyjnego króla Zygmunta Augusta. Rozpoczynają się czasy bezkrólewia. Tymczasową władzę obejmuje prymas Polski interrex Jakub Uchański.

28 styczeń 1573 – wybitny polityk, wielokrotny marszałek sejmu, znamienity mówca, patron Akademii Rakowskiej i jej absolwent, Mikołaj Sienicki, związany pod koniec życia z ruchem braci polskich, występuje przeciw przybraniu sobie tytułu interrexa przez prymasa Polski i staje się jednym z inicjatorów i redaktorów Konfederacji Generalnej z 28 stycznia, zwanej Konfederacją Warszawską.

Konfederacja Warszawska została włączona w ramach programu UNESCO do „Pamięci świata”. Zawierała zapis pokoju między różnowiercami w Polsce. Polska będąca wówczas krajem wieloreligijnym pod wpływem idei Erazma z Rotterdamu i kampanii braci polskich przyjmuje  między innymi taki zapis:

A iż Rzeczypospolitej naszej jest dissidium [rozdwojenie] niemałe in causa religionis christianae [mające związek z religią chrześcijańską], zabiegając temu, aby się z tej przyczyny między ludźmi sedycyja [zawierucha] jaka szkodliwa nie wszczęła, którą po inszych Królestwa jaśnie widzimy, obiecujemy to sobie spólnie (…) iż którzy jesteśmy dissidentes de religijne [różniący się w wierze] pokój między sobą zachować a dla różnej wiary i odmiany w kościelech,  krwie nie przelewać, ani się penować [karać], confiscatione bonorum [konfiskatą dóbr], poczciwością, carceribus et Emilio [więzieniem i wygnaniem], i zwierzchności żadnej, ani urzędowi, do takowego progressu żadnym sposobem nie pomagać:  i owszem, gdzieby ją kto przelewać chciał, ex ista causa [z tego powodu] zastawiać się o to wszyscy będziem powinni.

Zapisy te wywołały burzę gniewu wśród duchowieństwa katolickiego. Kapituły sporządziły memoriał atakujący ów pokój religijny, uważając go za bluźnierstwo.

1583 – Atak na radykalne skrzydło braci polskich, zwłaszcza ze strony ks. Powodowskiego, irytuje króla Stefana Batorego, który zakazuje arianom wznoszenia jakichkolwiek budynków w Lublinie mających służyć rozkrzewianiu wyznania, a mandatem z 12 marca zaleca mieszczanom zwalczanie propagandy arian.

19 sierpnia 1587 – królem Polski zostaje Zygmunt III Waza, krzewiciel katolicyzmu, który w jego imię popełnia wiele politycznych błędów, m.in. wplątując się w konflikty zbrojne ze Szwecją.

Ostatnie lata XVI wieku. Kontrreformacja intensyfikuje działania. Jezuici wywierają przemożny wpływ na króla Zygmunta III Wazę, poczynając sobie coraz śmielej, niemal otwarcie zachęcając, przy wtórze księży, do wszczynania tumultów przeciw różnowiercom.

Jeden z nich ma miejsce:

10 czerwca 1588 – podmówiony w Krakowie motłoch, szacowany na siedemset osób, dokonuje barbarzyńskiego napadu na zbór braci polskich. Niszczą go doszczętnie, rabując i puszczając z dymem wiele, niekiedy cennych ksiąg. Pobito przy tym dotkliwie kaznodzieję braci.

Jezuici prowadzą też otwarte dysputy z braćmi polskimi na nieuczciwych zasadach (np. pozwalają mówić tylko Janowi Niemojewskiemu, a innych, chcących zabrać głos w dyskusji powstrzymują krzepcy słudzy. Ustalają też taki sposób debat, by jezuita wypowiadał się z ambony, a przedstawiciel braci polskich z dołu, tak, żeby nie słyszano go wyraźnie).

8 marca 1598 – umiera Jan Niemojewski, którego Otwinowski określił jako „ozdoba zboru Bożego”. Idealista, głoszący piękne hasła i realizujące je w swoim życiu, symbol wczesnego okresu braci polskich. Cieszył się wielkim szacunkiem wśród współwyznawców jak i przeciwników, katolickich i protestanckich. Dopiero po śmierci Niemojewskiego następuje reorganizacja poglądów społecznych ruchu braci polskich. Radykalizm ustępuje miejsce społecznym poglądom o większym pragmatyzmie.

Wkrótce zrzeka się również urzędu ministra zboru podstarzały już Marcin Czechowic. W jego miejsce na czoło wchodzą młodzi i energiczni ministrowie – Krzysztof Lubieniecki oraz Walenty Szmalc.

Rok 1598 przyjmuje się za objęcie faktycznego prymu przez Fausta Socyna.

Koniec XVI wieku przynosi następujące zmiany w ruchu braci polskich:

Miejsce radykalizmu społecznego zajmuje umiarkowany racjonalizm wytyczony m.in. przez Budnego, w myśl którego można było walczyć, ale w słusznej sprawie, dzierżyć urzędy mieczowe, ale nie karać śmiercią, posiadać chłopów pańszczyźnianych, ale obchodzić się z nimi humanitarnie, nie wyzyskiwać i obchodzić dobrze.

Wypracowano też pewną doktrynę teologiczną, chociaż nie obwarowaną mianem nieomylności.

Kościół Ewangelicki słabł pod wpływem kontrreformacji, pozbawiany wpływów politycznych i ubożejący intelektualnie. To sprawiło, że siły protestanckie, przynajmniej w oczach szlachty, przesunęły się zdecydowanie w kierunku braci polskich.

 

Aby uczestniczyć w dyskusji musisz być zalogowany.

Kliknij na wybrany obrazek by przejść do podstrony zawierającej zbiór inspirujących materiałów

Jerzy Prokopiuk - honorowy patronat

polecane

Ewangelia Aquariusa Nowa Era

Czasopismo Gnosis

Gnoza

Sny, Astrologia, Gematria

Unitarianie, bracia polscy, arianie

Gnostyk

Era Wodnika

Tarot Apokalipsy

Rozwój duchowy – świadomość i oświecenie

Bądź na bieżąco z nowościami na Pistis.pl!

Na portalu FACEBOOK mamy również  grupę GNOZA - POZNANIE DUCHOWE.

Jeżeli jesteś zainteresowany zgłębianiem duchowych tematów możesz poprosić o dołączenie:

https://www.facebook.com/groups/gnoza/

Autor i Redaktor Naczelny PISTIS:

Cyprian Sajna

kontakt:

cypriansajna@gmail.com

www.cypriansajna.pl

Naszą witrynę przegląda teraz 57 gości 

gnoza / gnostycyzm / religia / duchowość / ezoteryka / Bóg / Jezus Chrystus / mistyka / duchowe inspiracje / okultyzm / Biblia / Jerzy Prokopiuk / Carl Gustav Jung / Rudolf Steiner / Antropozofia / Krishnamurti / Osho / Tadeusz Miciński / Andrzej Towiański / William Blake / Miguel Servet / Faust Socyn / Bracia Polscy / buddyzm / religie wschodu / filozofia / chrześcijaństwo / Cyprian Sajna