PISTIS - Gnoza i Gnostycyzm

Świecki portal uduchowiony & czasopismo bez dogmatu

Gnoza i gnostycyzm PDF Drukuj
Napisany przez Administrator   
25 marca 2012

GnozaGnoza a gnostycyzm - próba definicji

"Na Międzynarodowym Kongresie poświęconym genezie gnozy i gnostycyzmu, który odbył się w kwietniu 1966 r. w Messynie (Italia), specjalnie wyłoniona komisja, złożona z 7 wybitnych znawców problemu, opracowała pojęciowe i terminologiczne Propozycje dotyczące tematu, którym zajmował się kongres. W kwestii definicji gnozy i gnostycyzmu czytamy tam, co następuje:

Aby uniknąć niesprecyzowanego posługiwania się wyrażeniami gnoza i gnostycyzm, leży, jak się zdaje, w interesie wszystkich, by stosując jednocześnie metodę historyczną i typologiczną zachować pewien określony stan rzeczy: Istnieje (między nami) powszechna zgoda co do tego, żeby terminem „gnostycyzm” nazywać określoną grupę systemów z II wieku po Chr. Natomiast w przeciwieństwie do niego przez „gnozę” rozumiałoby się „wiedzę o boskich tajemnicach, zastrzeżoną dla pewnej elity [...].

Typ gnozy, o który chodzi w gnostycyzmie, podlega następującym warunkom ontologicznym, teologicznym i antropologicznym: Nie każda gnoza jest gnostycyzmem, lecz jedynie ta, która w tym kontekście zawiera wyobrażenie identyczności natury boskości z (boską) iskrą (w duszy ludzkiej), która ma zostać ponownie ożywiona i przywrócona do dawnego stanu [...]

Le Origini delio Gnosticismo. Colloquio di Messina 13-18 Aprille 1966, Leiden 1967, s. XX-XXXII

Termin „gnoza” (gr. gnosis) oznacza poznanie (wiedzę). W tym przypadku jednak chodzi o poznanie transracjonalne — wychodzące więc poza ratio i intelekt — choć nie irracjonalne, gdyż nie rezygnuje z formułowania swych wyników w języku idei i pojęć abstrakcyjnych. Poznanie gnostyczne jest bezpośrednim wewnętrznym doświadczeniem — niedostępnej poznaniu empiryczne-racjonalnemu — duchowej rzeczywistości, duchowego aspektu człowieka, kosmosu i Bóstwa; jako takie jest ono — w pierwszej kolejności — poznaniem epoptycznym, czyli oglądowym (epoptia = ogląd). Ogląd ten umożliwiają gnostykowi — ożywione w toku wspomnianych treningów ćwiczeniowe-medytacyjnych — organy zmysłów wewnętrznych, składających się na znany z indyjskiej jogi system tzw. czakramów. W formułowaniu wyników swego wysiłku poznawczego gnostyk sięga także do języka mitów swej religii i kultury, często nadając im specyficzne znaczenie.

Poznanie-doświadczenie gnostyczne otrzymuje człowiek w formie objawienia (spontanicznie, kiedy inicjatywa zdaje się wychodzić od Bóstwa lub jakiejś innej istoty duchowej) — wtedy jest to poznanie apokaliptyczne (apokalypsis = objawienie) — lub oświecenia czy wtajemniczenia, kiedy to człowiek zdaje się sam inicjować proces samoprzemiany już to na poziomie swej jaźni („wyższego ja”), już to na mocy decyzji swego ego. Ten proces samoprzemiany — w toku owych „treningów” psychomoralnych ćwiczeń i medytacji — ma uczynić zeń właściwy „instrument poznawczy” i umożliwić mu uzyskanie objawienia.

Tak pojęta gnoza obejmowałaby także mistykę i magię jako „gnozy niezamierzone”. Intencją mistyka bowiem nie jest poznanie Boga, lecz utożsamienie się z nim lub upodobnienie się do niego, a z kolei mag wprawdzie opiera się na gnozie, ale traktuje ją jedynie instrumentalnie, gdyż jego celem jest podporządkowanie siebie Bogu (magia biała) albo podporządkowanie Boga czy innych istot duchowych — sobie (magia czarna).

Gnoza więc — by sprecyzować „definicję messyńską” — jest poznaniem „boskich tajemnic” (tzn. tych obszarów bytu, które nie są dostępne poznaniu empiryczno-racjonalnemu), „zastrzeżonym dla pewnej elity” tylko w tym znaczeniu, że — z natury rzeczy — posiadać je mogą wyłącznie ludzie odpowiednio doń przygotowani (jest to więc kryterium „zdolności i wysiłku”, a nie arbitralnego czy elitystycznego monopolu).

Ostatecznie więc — radykalnie trawestując definicję gnozy, daną przez wybitnego jej badacza, Gillesa Quispela („Gnoza jest mitycznym wyrazem doświadczenia samego siebie”, w: Gnoza, Warszawa 1988, s. 76) — gnozą będziemy nazywali transracjonalne poznawcze doświadczenie przez człowieka siebie (czyli swej jaźni), a poprzez nią świata materialnego, świata duszy i świata ducha."

Gnostycyzm

"Gdybyśmy więc mieli opisać gnostycyzm przez wymienienie jego kwintesencjonalnych cech, to musielibyśmy powiedzieć, że do tych cech należą:

  • 1. W teologii — radykalny transcendentyzm, tj. przeciwstawienie Boga i świata duchowego (pleroma) nieświadomemu lub zbuntowanemu demiurgowi (Stwórcy — Jahwe), jego archontom i światu materialnemu.
  • 2. W kosmologii — antykosmizm (wrogość wobec świata demiurga jako więzienia).
  • 3. W antropologii — dualizm człowieka i świata, triadyczna koncepcja człowieka (człowiek składa się z ciała, duszy i ducha — soma, psyche i pneuma) i opierający się na niej ezoteryzm (istnienie poznania dostępnego ludziom szczególnie do niego uzdolnionym i w tym sensie „wybranym”).
  • 4. W eschatologii — postulat wyzwolenia człowieka spod władzy demiurga i archontów (tj. spod władzy losu — heimarmene), czyli z tego świata, właśnie przez gnozę, wtajemniczenie.
  • 5. W etyce — postawa skrajnie ascetyczna (lub — rzadko — skrajnie libertyńska, tzn. odrzucająca wszelkie prawa moralne).
  • 6. W aspekcie społecznym — indywidualizm i pluralizm (w chrześcijaństwie ideał Kościoła policentrycznego — składającego się z wielu ośrodków charyzmatycznych)."

Źródło: Jerzy Prokopiuk, Gnoza i gnostycyzm, cz. I (www.gnosis.art.pl)

Gnostycyzm wg dr Stephana A. Hoellera

dr Stephan A. Hoeller badacz gnozy i psychologii jungowskiej, biskup kościoła Ecclesia Gnostica, w książce "Gnosticism. New Light on the Ancient Tradition of Inner Knowing" proponuje następujące podsumowanie tego, czym jest gnostycyzm (oczywiście nie należy tego traktować jako dogmatów, czy doktryny w religijnym, konwencjonalnym sensie, a raczej jako wspólnych cech jakie wpisują się w istniejącą po dziś dzień, nieprzerwaną i wielowiekową tradycję gnostyczną):

1. Istnieje pierwotna, transcendentna duchowa Jednia z której wyemanowała cała różnorodność bytów.

2. Zamanifestowany świat materii i umysłu nie został jednak stworzony przez tę pierwotną duchową Jednię, lecz przez niższe duchowe byty posiadające stwórczą moc.

3. Jednym z celów tych stwórców była wieczna separacja ludzkich istnień od Jedni (Boga).

4. Ludzka istota jest złożona: jej zewnętrzny aspekt to dzieło niższych stwórców, podczas gdy wewnętrzny to upadła iskra pochodzącą z Boskiej Jedni.

5. Iskry pochodzące z tej transcendentnej świętości uśpione są w materialnym i umysłowym więzieniu, a ich samoświadomość jest ogłupiana przez siły materii i umysłu.

6. Uśpione iskry nie zostały porzucone przez Jednię; przeciwnie, z Jedni wypływa stały wysiłek zmierzający do ich przebudzenia i wyzwolenia.

7. Przebudzenie wewnętrznej, boskiej substancji w ludziach przychodzi przez zbawiającą wiedzę, zwaną "gnoza".

8. Gnoza nie przychodzi poprzez wiarę lub przez czynienie cnotliwych uczynków, czy też podporządkowywanie się przykazaniom; one, w najlepszym razie, mogą jedynie służyć pomocą w przygotowaniu do wyzwalającej wiedzy.

9. Pomiędzy tymi pomocami, szczególny zaszczyt i znaczenie należy do żeńskiej emanacji Jedni, Sofii (Mądrości). Była ona zaangażowana w kreację świata i od tego czasu pozostaje przewodnikiem osieroconych ludzkich dziatek.

10. Od najdawniejszych czasów, wysyłani byli z Jedni posłańcy Światła, aby przyczyniać się do postępu gnozy w ludzkich duszach.

11. Największym z tych posłańców w naszym historycznym i geograficznym matriksie był zstępujący Logos zamanifestowany w Jezusie Chrystusie.

12. Jezus wykonał podwójne posłannictwo: był nauczycielem, przekazującym instrukcję będącą drogą gnozy i był też hierofantą (kapłanem), wprowadzającym w misteria.

13. Misteria wprowadzone przez Jezusa (które znane są też jako sakramenty) są mocnymi pomocami prowadzącymi do gnozy i były powierzone jego apostołom i ich następcom.

14. Przez duchową praktykę misteriów (sakramentów) i nieugięte, bezkompromisowe dążenie do gnozy, ludzie mogą pewnie kroczyć w stronę wyzwolenia od ograniczeń, materialnych i innych. Ostatecznym celem tego procesu wyzwolenia jest osiągnięcie zbawiającej wiedzy, a przez nią, wolność od cielesnej egzystencji i powrót do Jedni.

Pierwsze 10. punktów jest podstawą światopoglądu gnostycyzmu, również nie-chrześcijańskiego, pozostałe cztery punkty odnoszą się do gnozy chrześcijańskiej. Każdy gnostyk zgodzi się w ogólności co do powyższych sformułowań, chociaż może je rozumieć, czy opisywać na swój prywatny sposób - dosłownie, psychologicznie, filozoficznie lub jakkolwiek inaczej.

Syn Boga - pl

Objawienie gnostycznej mądrości (Różokrzyż)

Gnosis - Philip Gardiner

Gnosis - The Unknown Jesus Docummentary

Odkrycie z Nag Hammadi (en)

Gnoza Gnoza Gnoza
"Gnoza", Kurt Rudolph, Zakład Wydawniczy "NOMOS"
"Gnoza" Gilles Quispel, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1988
"Rligia Gnozy" Hans Jonas, Wydawnictwo PLATAN, 1994
Gnoza Gnoza Gnoza
"Biblioteka z Nag Hammadi. Kodeksy I i II", Wincenty Myszor, Księgarnia św. Jacka, Katowice 2008 "Ścieżki wtajemniczenia. Gnosis aeterna.", Jerzy Prokopiuk, Dom Wydawniczy tCHu
"Kataryzm. Historia i System Religijny" Mariusz Dobkowski, Wydawnictwo WAM, Kraków 2007
Gnostic Gnoza Gnoza
"The Gnostic Bible", W. Barnstone & M. Meyer, New Seeds, Boston & London, 2006 "Gnosticism. New Light On The Ancient Tradition Of Inner Knowing", Stephan A. Hoeller, Quest Books "Living Gnosticism. An Ancient Way Of Knowing." Jordan Stratford, Apocryphile Press Edition, 2007

 

Kliknij na wybrany obrazek by przejść do podstrony zawierającej zbiór inspirujących materiałów

Jerzy Prokopiuk - honorowy patronat

polecane

Ewangelia Aquariusa Nowa Era

Czasopismo Gnosis

Gnoza

Sny, Astrologia, Gematria

Unitarianie, bracia polscy, arianie

Gnostyk

Era Wodnika

Tarot Apokalipsy

Rozwój duchowy – świadomość i oświecenie

Bądź na bieżąco z nowościami na Pistis.pl!

Na portalu FACEBOOK mamy również  grupę GNOZA - POZNANIE DUCHOWE.

Jeżeli jesteś zainteresowany zgłębianiem duchowych tematów możesz poprosić o dołączenie:

https://www.facebook.com/groups/gnoza/

Autor i Redaktor Naczelny PISTIS:

Cyprian Sajna

kontakt:

cypriansajna@gmail.com

www.cypriansajna.pl

Naszą witrynę przegląda teraz 55 gości 

gnoza / gnostycyzm / religia / duchowość / ezoteryka / Bóg / Jezus Chrystus / mistyka / duchowe inspiracje / okultyzm / Biblia / Jerzy Prokopiuk / Carl Gustav Jung / Rudolf Steiner / Antropozofia / Krishnamurti / Osho / Tadeusz Miciński / Andrzej Towiański / William Blake / Miguel Servet / Faust Socyn / Bracia Polscy / buddyzm / religie wschodu / filozofia / chrześcijaństwo / Cyprian Sajna